نگاهي به فيلمنامه فرقه

تريلر روان شناسانه با حفره هاي بزرگ در پيرنگ
 

فيلمنامه نويس و کارگردان: برايان هلگلند، بازيگران: هيث لجر، شانين سوسامون، بنو فورمن، محصول2000،آمريکا و آلمان.
پس از کشف قتل هايي پي در پي، يک کشيش جوان مأمور مي شود تا پرده از راز اين قتل ها بردارد. او در اين راه با سؤال هاي زيادي راجع به گناه و سرنوشت روبه رو مي شود و براي اين که روح خود را نجات دهد مجبور به جنگ با شيطان مي شود.
فيلمنامه107 صفحه اي فرقه در تاريخ چهارم آگوست1997توسط برايان هلگلند فيلمنامه نويس و کارگردان زيردست هاليوود نوشته شده است. فرقه يک تريلر ماوراي طبيعي است که ماجراي يک کشيش کاتوليک نااميد و از کليسا رانده شده و يک بازرس با نام آلکس برنيه (هيث لجر) را دنبال مي کند. او مشغول بازرسي پرونده قتل سفير فرانسه در نيويورک است و اين که آيا او به قتل رسيده يا خودکشي کرده در پرده ابهام قرار دارد. علايم عجيب و غريبي که روي بدن جسد وجود دارد، اين احتمال را بر مي انگيزد که قاتلان با نيروهاي ماوراي طبيعي ارتباط دارند. براي همين لوسي سينکلير، بازرس نيويورکي، از آلکس، دوست مرموز خود کمک مي گيرد. بازجويي هاي آلکس و لوسي آنها را به رم و پاريس مي کشاند. آلکس تا حد زيادي مطمئن است که قتل سفير کار يک گناه خور به نام ويليام ادن است. او کشيشي است که از کليسا طرد شده و اکنون خارج از کليسا مشغول به کار است. او گناه افرادي را مي خورد که در حال احتضار هستند. آلکس در تحقيقات خود از پدر توماس کمک زيادي مي گيرد که يک کشيش پردل و جرئت ايرلندي است. چند قتل ديگر نيز با همين شيوه صورت مي گيرد و آلکس با کنار هم گذاشتن قطعات اين پازل، بيش از پيش به ويليام ادن شک مي کند. الکس هنوز هم در شناخت هويت واقعي ادن سردرگم است. آيا ادن داراي يک نيروي شيطاني است يا فرد نيکوکاري است که آخرين راه نجات براي افراد ملعون محسوب مي شود؟ اين نکته اي پيچيده و فلسفه آميز است که تا پايان داستان و هنگام گره گشايي سرنوشت ساز آن وجود دارد.
چند نکته در مورد فيلمنامه فرقه وجود دارد که مرا دلزده مي کند. ابتدا از ژانر فيلمنامه آغاز مي کنم. اين تريلر ماوراي طبيعي -مذهبي پر از کليشه هاي تکراري است. من شخصيت کشيش هاي مأيوس و نااميد را در بسياري از فيلم ها ديده ام، خصوصاً اين که فرقه شباهت هاي زيادي به جن گير دارد. مشکل ديگر در شخصيت پردازي فيلمنامه است. آلکس اگر چه شخصيت مثبتي دارد، اما در تمام طول داستان روي خط صفر باقي مي ماند. مأيوس بودن او تا اين اندازه چه دليلي ميتواند داشته باشد؟ در اين داستان انتظار داشتم چيزهاي بيشتري در مورد عميق تر کردن شخصيت آلکس بخوانم، چرا که اگر اين شخصيت به خوبي پرداخته و عمق دار مي شد، مي توانست به يکي از جذاب ترين شخصيت هاي فيلمنامه تبديل شود. در تريلرهاي ماوراي طبيعي اگر کشيشي از ورود شياطين به زمين و تسخير ارواح انسان ها توسط نيروهاي اهريمني جلوگيري نکند (استيگماتا) درگير مسائل توطئه آميزي از سوي واتيکان مي شود. و يا اسرار تکان دهنده اي را درباره کليسا کشف مي کند(The Body). هميشه در اين گونه فيلمنامه ها قهرمان روحاني داستان سعي در از بين بردن نيروهاي شيطاني داشته و براي رسيدن به اين مقصود ابزاري جز نوشته هاي کتاب آسماني و آب مقدس در دست ندارند و اغلب در اين فيلمنامه ها صحنه هايي از اماکن باستاني و تونل هاي قديمي و مخوف وجود دارند. همچنين کتاب هاي قديمي و پوسيده اي وجود دارند که به کمک قهرمان داستان مي آيند و مشکل گشايي مي کنند. فيلمنامه فرقه نيز تمام اين کليشه ها را در خود جا داده است.
فرقه بيش از اين که فيلمنامه اي ترسناک باشد، فيلمنامه اي است که از لحاظ دربر داشتن بدعت هاي تازه تعجب انگيز است. برخي از سنت هاي کليسا که در اين فيلمنامه به آنها اشاره شده است، نمود خارجي ندارند. پذيرفتن آنها از سوي کساني که به خوبي به آداب و رسوم و قوانين کليساها آشنايي دارند، امري ناممکن است. فرقه از سوي ديگر در مقابل کليسا قرار گرفته و منجي افراد در حال مرگ را کسي غير از عيسي مسيح مي داند. ادن به انجام هر کاري که ادعاي آن را مي کند، قادر است. او چگونه مي تواند چنين کارهاي خارق العاده اي براي مشتريان خود انجام دهد. چگونه ارواحي که توسط او نجات داده مي شوند بدون اطلاع مسيح و بدون اين که او اجازه بدهد وارد بهشت مي شوند؟ فيلمنامه به طور مستقيم به عدم توانايي کليسا اشاره اي نمي کند، اما ادن کارهايي را انجام مي دهد که به عقيده کليسا فقط از مسيح برمي آيد. در يک فيلمنامه تريلر ماوراي طبيعي نويسنده در ابتدا بايد يک سري اصول زمينه اي را براي مخاطب خود شفاف سازد. اين که شخصيت اصلي چه کارهايي را مي تواند انجام دهد و چه کارهايي را نمي تواند انجام دهد. وقتي از اين اصول تخطي شود و يا به طور کلي اين اصول کنار گذاشته شوند، مخاطب دچار سردرگمي مي شود. اين مسئله مرا هنگام خواندن فيلمنامه آزار مي داد. به طوري که در پرده آخر به کلي از جريان داستان جدا شدم و ديگر برايم اهميتي نداشت که چه اتفاقاتي در حال رخ دادن است. فرقه به نوعي بازگشت به فيلم هاي موفق ژانر وحشت دهه1970است و به جاي استفاده از صحنه هايي که با استمداد از تصاوير رايانه اي وحشت را القا مي کنند، به ايجاد واهمه هاي روان شناسانه روي آورده است و اين يکي از مزيت هاي قابل توجه اين فيلمنامه است. اما از سوي ديگر مي توان گفت که فرقه يک تقليد ضعيف از جن گير است. در مجموع سؤالات مبهم زيادي درباره فيلمنامه فرقه وجود دارد و در پيرنگ آن حفره هاي بزرگي به چشم مي خورد.
منبع: فيلم نگار شماره 21